„Która pasta do zębów jest najlepsza?” to jedno z najczęstszych pytań, jakie dentyści otrzymują od swoich pacjentów. Nie ma na nie jednej uniwersalnej odpowiedzi. Niektórzy mogą używać większości zwykłych past do zębów, inni muszą bardziej starannie dobierać produkt, aby pasta nie powodowała niepotrzebnego dyskomfortu lub szkód, takich jak podrażnienia, afty czy ścieranie szkliwa.

Co znajduje się w tubce pasty do zębów?

Zanim odpowiemy na pytanie, jaka pasta sprawdza się w różnych sytuacjach, warto przyjrzeć się jej składowi. Aby uzyskać odpowiednią konsystencję, skuteczność i smak, w pastach stosuje się różne składniki wspólne dla większości produktów. Należą do nich środki ścierne, detergenty, substancje utrzymujące wilgoć, środki wiążące, substancje smakowe, konserwanty oraz barwniki i substancje słodzące. Dodatkowo większość past zawiera fluor chroniący przed próchnicą.

Środki ścierne w paście są ważne dla oczyszczania zębów, usuwania przebarwień i polerowania powierzchni szkliwa. Mogą one różnić się stopniem ścieralności, a jeśli są zbyt agresywne, mogą uszkadzać powierzchnię zębów i czasami powodować nadwrażliwość. Z reguły pasty dla zębów wrażliwych mają niższą ścieralność niż te przeznaczone do wybielania lub zapobiegania kamieniowi nazębnemu.

Detergenty w pastach pomagają w oczyszczaniu zębów poprzez odrywanie płytki nazębnej od powierzchni zęba oraz zmniejszanie napięcia powierzchniowego, dzięki czemu pasta lepiej się rozprowadza i pieni w jamie ustnej. Jednym z najczęściej stosowanych detergentów jest laurylosiarczan sodu (SLS). Może on działać drażniąco na błonę śluzową, dlatego osoby wrażliwe lub podatne na afty powinny wybierać pasty bez SLS.

Substancje nawilżające zapobiegają wysychaniu pasty, zwiększają jej słodycz i poprawiają konsystencję, a także chronią przed zanieczyszczeniem mikrobiologicznym. Przykłady to gliceryna, sorbitol, ksylitol, izomalt i erytrytol.

Środki wiążące sprawiają, że pasta staje się bardziej płynna podczas szczotkowania, co ułatwia jej rozprowadzanie w jamie ustnej. Poprawiają konsystencję i odczucie szczotkowania oraz zwiększają pienienie. Zwiększają również stabilność produktu. Przykłady to różne rodzaje celulozy, karagen, guma ksantanowa i poliakrylany.

Substancje smakowe poprawiają smak pasty. Przykłady to mięta pieprzowa, mentol i mięta zielona, a także wanilia, cynamon, pomarańcza, brzoskwinia oraz inne owocowe smaki często stosowane w pastach dla dzieci.

Fluor jest zdecydowanie najważniejszym składnikiem past do zębów. Dzięki jego wprowadzeniu znacząco zmniejszyła się częstość próchnicy. Fluor wspomaga remineralizację wczesnych zmian i zmniejsza demineralizację szkliwa, a tym samym ryzyko próchnicy. W pastach stosuje się różne związki fluoru, takie jak fluorek sodu (NaF), monofluorofosforan sodu (Na₂PO₃F) oraz fluorek cyny (SnF₂).

Najczęstsze stężenie fluoru w pastach dla dorosłych to 1450 ppm, a 1000 ppm to minimalna skuteczna wartość. Pastę z wyższą zawartością fluoru (5000 ppm) stosuje się u osób z wysokim ryzykiem próchnicy, ale wymaga ona recepty.

W paście mogą znajdować się także inne składniki, takie jak konserwanty, barwniki i substancje słodzące.

Pasty do zębów można podzielić na kilka kategorii w zależności od ich działania:

Pasty przeciw próchnicy

Wszystkie pasty zawierające fluor. Fluor zapobiega demineralizacji i wspiera remineralizację szkliwa, a także działa przeciw bakteriom powodującym próchnicę.

Pasty zawierające nanohydroksyapatyt zamiast fluoru. Substancja ta nie zapobiega demineralizacji, ale wspiera remineralizację. Nie jest jednak tak skuteczna jak fluor.

Pasty zawierające probiotyki lub dobre bakterie. Mają one poprawiać florę bakteryjną jamy ustnej, jednak ich skuteczność jest ograniczona.

Pasty przeciw zapaleniu dziąseł

Substancje czynne to cynk, fluorek cyny, triklosan lub chlorheksydyna. Ograniczają one rozwój bakterii i zmniejszają odkładanie się płytki nazębnej.

Pasty przeciw kamieniowi nazębnemu

Zawierają związki takie jak pirofosforany sodu lub potasu, które hamują tworzenie się kamienia nazębnego. Ich skuteczność jest ograniczona.

Pasty wybielające

Większość past wybielających nie zawiera realnych środków wybielających, takich jak nadtlenki. Zamiast tego zawierają więcej substancji ściernych. Nawet jeśli zawierają środki wybielające, działają one zbyt krótko, aby były skuteczne.

Czarne pasty węglowe stały się popularne jako produkty wybielające. Jednak są one bardzo ścierne i mogą uszkadzać szkliwo oraz pozostawiać przebarwienia w szczelinach i przy wypełnieniach.

Pasty do zębów wrażliwych

To jedna z najczęściej polecanych kategorii przez dentystów. Zawierają azotan potasu, który zmniejsza nadwrażliwość nerwową, oraz inne składniki blokujące kanaliki zębinowe. Są też zwykle mniej ścierne.

Inne pasty

Pasty dla dzieci z niższą zawartością fluoru, pasty wegańskie, pasty na suchość w ustach oraz pasty bez środków ściernych dla osób z bardzo wrażliwą śluzówką.

Jaką pastę polecają dentyści?

Dentyści zawsze zalecają pasty zawierające fluor. Dla dorosłych o standardowym ryzyku zalecane stężenie to 1000–1450 ppm. Przy zwiększonym ryzyku próchnicy, np. suchości w ustach, leczeniu ortodontycznym, radioterapii lub u osób starszych, zaleca się pasty o bardzo wysokiej zawartości fluoru dostępne na receptę.

Pasta nie powinna być zbyt ścierna, aby nie uszkadzać szkliwa. Nie zaleca się stosowania past wybielających ani „specjalistycznych” past czyszczących na co dzień, chyba że tymczasowo.

Osobom z nadwrażliwością, szczególnie w okolicy szyjek zębów, zaleca się pasty do zębów wrażliwych. W naszej praktyce szczególnie polecana jest Zendium Sensitive, która ma dobrą ochronę przed nadwrażliwością, niską ścieralność i nie zawiera SLS.

Osobom z częstymi aftami lub problemami śluzówkowymi zaleca się unikanie past zawierających laurylosiarczan sodu (SLS).

Pasty przeciw zapaleniu dziąseł działają nie tylko na szkodliwe bakterie, ale też na naturalną florę jamy ustnej, dlatego zaleca się je tylko krótkoterminowo.

Na rynku pojawia się coraz więcej nowych past o różnych właściwościach, co może utrudniać wybór. Ogólnie najlepiej wybierać pasty z fluorem, o niskiej ścieralności, a dla wielu osób także bez SLS. Jednak najważniejsze jest dokładne szczotkowanie zębów, niezależnie od pasty. Zaleca się szczotkowanie dwa razy dziennie oraz używanie nici dentystycznej lub szczoteczek międzyzębowych raz dziennie. Aby zmaksymalizować działanie fluoru, należy wypluć pastę, ale nie płukać ust wodą.